Het diep menselijke drama achter de strijd tegen zwerfstroom

OOLTGENSPLAAT - De landbouw en de veeteelt zijn diep geworteld in de lokale identiteit. Jarenlang was melkveehouder André van den Oudenrijn het boegbeeld van deze toewijding. Maar nu staan hij en zijn gezin op een pijnlijk keerpunt: hij moet zich bezinnen over zijn levenswerk De Groote Hoeve. Dit is echter geen verhaal over marktomstandigheden of tegenvallende opbrengsten; het is een diep menselijk drama van strijd tegen zwerfstroom. In dit artikel duiken we in het persoonlijke verhaal van André en zijn vrouw Marjo: de pijn van onbegrip, de technische complexiteit en de strijdlust om de waarheid boven tafel te krijgen.

Door Kasper Nipius

Al geruime tijd heeft André koeien met sterk afwijkend gedrag. De koeien drinken nauwelijks water, tonen afwijkend diergedrag en de melkproductie daalde dramatisch. Zijn veestapel, het hart van zijn bedrijf, takelde langzaam af. De oorzaak is volgens de melkveehouder en meerdere experts na een jarenlange zoektocht gelokaliseerd: elektrische stroom die via de aarde en de kabels de koeien beïnvloedt. Zowel de boer als experts zagen een duidelijk verband tussen de metingen van deze stroom en de slechte gezondheid van de dieren. De stroom bevat zogenaamde frequentievervuiling.

Een diepere aardpen helpt niet

De elektrische lading en dan met name de laagfrequente, hebben invloed op de koeien van melkveehouder André van den Oudenrijn. ‘Ik zou een betere aardpen moeten laten slaan en dat deed ik zelfs tot 57 meter diepte. Het was niet genoeg. Het gevolg is juist dat ik hierdoor nog meer zwerfstromen aantrek vanuit de omgeving. Als er meer wind is en er dus meer stroomopwekking plaatsvindt in de omgeving, zie ik direct dat de koeien minder water drinken,’ legt André uit. Hij toont het effect door twee grafieken over elkaar heen te leggen. ‘Meer wind betekent minder waterafname.’ Maar hij noemt meer verbanden. (Tekst gaat verder onder de foto)

De boerderij in Ooltgensplaat. (Foto: Kasper Nipius)

Vanaf 2023 neemt hij maatregelen om de interne bronnen te minimaliseren. Er zijn echter niet alleen interne bronnen. De externe bronnen voor zwerfstromen komen op twee manieren binnen: via de aangesloten stroomnetkabel, en via de ondergrond en overige kabels en leidingen. André legt uit welke drie bronnen er zijn.

Interne bronnen: frequentie-gestuurde apparaten

Voor André en zijn vrouw Marjo is het duidelijk dat ze ook zelf actie moeten nemen om zwerfstromen te minimaliseren. Later blijkt dat dit niet de grootste bronnen zijn. Hij vervangt de frequentie-gestuurde ventilatoren, de aandrijfmotor van de melkmachine en waterpompen voor aan/uit-geschakelde pompen. ‘Deze geven dan geen vervuiling van de theoretische 50 Hz die het net zou moeten leveren.’ Frequentie-gestuurde apparaten starten op met een lage frequentie en de frequentie wordt vervolgens omhoog gebracht om deze apparaten optimaal te laten werken. Dit vervuilt het stroomnet en het genereert zwerfstromen die mens en dier onrustig kunnen maken. Zo nam André stappen om de eigen interne bronnen weg te nemen. ‘Metingen hebben aangetoond dat deze maatregelen direct positief effect hadden. De koeien werden merkbaar rustiger en dronken weer normaal.’

Externe bronnen via de netkabel

De ingekochte stroom komt via de dikke netkabel aan op de boerderij. ‘Mijn stroom komt binnen bij een transformatorhuisje bij de weg. Deze trafo is geaard, maar omdat de aarding daar een hogere weerstand heeft dan mijn aardpen, zoekt de stroom een weg naar mijn aardpen. Het lijkt wel alsof er een kabel ligt naar mijn aardpen, maar dat is echt niet zo. De stroom loopt door de toplaag van de grond.’ Een vraag is dus of de aarding van de trafo wel goed genoeg werkt. ‘De aansluiting op het stroomnet zorgt ervoor dat er veel externe frequentievervuiling binnenkomt op de boerderij. Mensen en dieren reageren daarop. Mensen kunnen het nog een beetje mentaal wegfilteren, maar dieren zijn eerlijk. De koe drinkt niet meer en wordt onrustig. Via de ondergrond, het water en de melkmachine komen deze frequenties bij mijn koeien.’ (Tekst gaat verder onder de foto)

André toont zijn scheidingstrafo uit de scheepsvaart. (Foto: Kasper Nipius) 

Om deze externe bron aan te pakken, plaatste André een grote elektrische filterinstallatie op de boerderij. ‘Ook plaatste ik op 12 april 2024 een scheidingstrafo die ook in de scheepvaart wordt gebruikt. Schepen hebben nu eenmaal geen aardpen’, licht de onderzoekende boer toe. Deze maatregelen gaven direct een aanzienlijke verbetering (‘De opbrengst steeg met ongeveer 6 liter per koe per dag’), maar volgens André zijn het vooral ook de andere externe bronnen.

Externe bronnen via de ondergrond

Een andere belangrijke aanvoerroute van frequentievervuiling is via de grond. ‘Niet alleen het zoute grondwater is sterk geleidend, maar juist ook de bovenste lagen zorgen voor allerlei frequenties. Wij vroegen ons af: waar komen die verstorende frequenties toch vandaan?’ Een zoektocht brengt zaken aan het licht. Op hetzelfde moment werden ’s nachts mensen wakker. Een groep alerte burgers deelde die wektijden in een appgroep. ‘Zo kwamen we bijvoorbeeld de rioolwaterzuivering van Ooltgensplaat op het spoor. Zware pompen en een grote beluchter daar zijn ook frequentie-gestuurd. Het inschakelen geeft sterke frequentievervuiling op het net maar ook via de ondergrond. We gingen in gesprek met het waterschap, de provincie en de gemeente, maar op dit moment zijn we niet meer welkom,’ zegt André met teleurstelling in zijn stem. ‘De grootste problemen begonnen vooral na de vervanging van de bestaande windturbines in 2021. In plaats van 12 kleine windturbines van elk 1,65 megawatt, verschenen er 7 grote van elk 3,5 megawatt. Alles werd zwaarder behalve de kabels. De schakelmomenten geven een duidelijke verstoring, maar zelfs bij het passeren van een wiek langs de mast van de windturbine, kunnen we die verstoring meten op de boerderij.’

Pilot met accu’s

Bij één van de windturbines plaatste Deltawind als pilot een groot aantal accu’s. Een medewerker mailde dit aan André. ‘We volgden de ontwikkelingen op de voet. Direct na het inschakelen van de accu’s op 2 juli 2024, zakte de melkproductie in. Ook zagen we de voerefficiëntie fors dalen. Ook dat voel je in de portemonnee.’ Voerefficiëntie is de verhouding tussen de hoeveelheid voer en de melkproductie. (Tekst gaat verder onder de foto)

André en Marjo inspecteren de koeien. (Foto: Kasper Nipius) 

De sluiting van het bedrijf zou een tragisch dieptepunt zijn van een langdurige en moeizame strijd. André en zijn gezin staan al jarenlang tegenover de netbeheerders, overheden en Deltawind, die (zo blijkt uit de toelichting van André) stelselmatig aansprakelijkheid ontkennen en de bevindingen van onafhankelijke deskundigen betwisten. Een structurele oplossing bleef daarmee uit.

Een dagtaak

Het volgen van de ontwikkelingen en sinds enkele weken de grote media-aandacht, zijn bijna een dagtaak voor André en zijn vrouw. Drie van de vier kinderen werken ook in de agrarische sector. ‘Richard (25) werkt als ZZP’er in de landbouw. Denise (25) werkt in de gehandicaptenzorg. Sjoerd (21) en Wilco (20) werken op de boerderij en bij andere agrarische bedrijven. Sjoerd zorgt voor de dieren en Wilco voor de agrarische teelt.’ De landelijke kranten, zoals RD, AD en Trouw, hebben de boerderij nu ook in beeld. Zelfs tijdens het interview rinkelt de telefoon bijna doorlopend. ‘Het Financieel Dagblad deed een WOO-verzoek om meer informatie boven water te krijgen,’ noemt André tussen neus en lippen door. Als belanghebbenden mogen André en Marjo de informatie als eerste inzien. ‘Schrik niet: het gaat om 516 pagina’s met interne correspondentie en memo’s.’ Het laat hen niet onberoerd. André noemt het ‘zelfs meer dan een hel’ als er geen medewerking is om de waarheid boven tafel te krijgen.

Stichting EMV & (dier)welzijn

Om goed te kunnen dealen met de huidige situatie, richtte André een stichting op (www.emv-dierwelzijn.nl). ‘Alle onderzoeken zijn kostbaar. We hopen op wat donaties. Onze meetspecialist heeft zelfs speciaal hiervoor meetapparatuur ontwikkeld. Meerdere professoren zijn zeer geïnteresseerd in het fenomeen zwerfstroom. ‘De overheden en netbeheerders vinden ons heel erg lastig en ze zijn bang voor een precedentwerking. De belangen zijn groot. Maar wij zijn niet tevreden met doofpotpraktijken. We willen de waarheid en niks minder dan de waarheid. Het Europees Parlement heeft onze input gevraagd voor scherpere regelgeving.’ André zegt dat het pijn doet als hij wordt beschuldigd van dierverwaarlozing. De handhavers lijken er ook niet goed mee uit de voeten te kunnen. De boerderij kreeg onlangs te maken met een gedwongen inkrimping omdat de boxen te klein zouden zijn. ‘Maar we voldoen ruim aan alle richtlijnen,’ geeft André nog aan. (Tekst gaat verder onder de foto)

Koeien in de stal van Van den Oudenrijn. (Foto: Kasper Nipius)

Meer dan een juridisch geschil

Voor André van den Oudenrijn gaat dit verhaal veel verder dan een juridisch geschil. Het gaat over het verlies van zijn roeping als boer en de strijd tegenover een onwillig systeem. De dagelijkse confrontatie met zieke dieren en de financiële onzekerheid eisen vroeg of laat hun tol. Hoe vind je als boer, die gewend is problemen met beide handen aan te pakken, de kracht om door te gaan wanneer je jezelf in de steek gelaten voelt door de overheden en de grote nutsbedrijven? Voor dit artikel is alleen gesproken met André en zijn vrouw. Wat blijft, zijn de vragen of de waarheid ooit echt boven tafel komt en of er meer aandacht zal komen voor de mogelijke effecten van frequentievervuiling. Het laatste woord is hierover nog niet gezegd.

Dit artikel stond op dinsdag 18 november 2025 in de Agrarische bijlage van Eilanden-Nieuws.