Verdwenen lot verandert leven van jonge vrouw uit Middelharnis

MIDDELHARNIS - Een winnend lot van 30.000 gulden, een jonge vrouw uit Middelharnis en een predikant die uiteindelijk een groot deel van het geld opeist. Het verhaal van Caatje Melkhuijsen uit 1736 leest bijna als een roman, maar komt rechtstreeks uit historische archieven.

Door Kristel Tieleman

Caatje Melkhuijsen, ook wel Catharina genoemd, was begin twintig toen zij in het voorjaar van 1736 een lot kocht in de Generaliteitsloterij, de voorloper van de Staatsloterij. Het lot kostte zes gulden, in die tijd een fors bedrag. Om de kosten te delen, kocht zij het lot samen met dominee Marinus Ackersdijk, predikant in Middelharnis.

Het nummer van het lot was 17478. Op het lot stonden ook de initialen CM, van Caatje Melkhuijsen. Daarmee was duidelijk dat zij recht had op een deel van de prijs. In de zomer van 1736 bleek dat juist dit lot de hoofdprijs had gewonnen: 30.000 gulden. Omgerekend wordt dat bedrag vergeleken met ongeveer 800.000 euro nu.

Winnend bewijsstuk verdwijnt

Maar nog voordat Caatje haar deel kon innen, ontstond een groot probleem. Het winnende lot was verdwenen.

Het lot lag niet bij Caatje zelf, maar bij de Rotterdamse notaris en collecteur Abraham Hovendael. Hij volgde de trekking namens zijn klanten. Volgens historische krantenberichten had Hovendael het winnende lot na de trekking nog aan publiek en aan functionarissen van de loterij laten zien. Daarna raakte het spoorloos.

De verdwijning was ernstig. Zonder lot was het innen van de prijs niet vanzelfsprekend. In kranten werd daarom een oproep geplaatst. Wie het lot vond, kon rekenen op een beloning. In een later bericht werd zelfs een bedrag van 1.000 gulden genoemd.

Predikant krijgt grote rol

Dominee Ackersdijk speelde vervolgens een belangrijke rol in de zaak. Uit notariële stukken uit 1736 blijkt dat Caatje hem de taak gaf om het verdwenen lot op te sporen en de kwestie af te handelen. Dat is opvallend, omdat haar initialen op het lot stonden en zij dus zelf direct belanghebbende was.

Uiteindelijk kwam het lot weer boven water. Daarmee konden Caatje en Ackersdijk de prijs innen. Toch pakte de afloop voor Caatje minder eenvoudig uit dan een gewonnen hoofdprijs doet vermoeden. Voor zijn inspanningen bracht Ackersdijk haar 2.400 gulden in rekening. Dat was een enorm bedrag, vergelijkbaar met meerdere jaarsalarissen in die tijd.

Nieuw leven na de hoofdprijs

Van de prijs bleef voor Caatje uiteindelijk 12.000 gulden over. Ook dat was nog altijd een groot vermogen. Kort daarna trouwde zij met Leendert Vink, die sinds datzelfde jaar weduwnaar was. Samen begonnen zij een nieuw leven.

Terug in de archieven

Het verhaal van Caatje Melkhuijsen kwam opnieuw naar voren in de documentaire 300 jaar Staatsloterij, Op zoek naar het verleden. Daarin gaan acteur Waldemar Torenstra en historicus Ferrie Weeda in Middelharnis en in archieven op zoek naar de geschiedenis achter de verdwenen hoofdprijs. De documentairemakers leggen daarbij vooral bloot hoe een jonge vrouw uit Middelharnis in korte tijd terechtkwam in een zaak vol geluk, afhankelijkheid, archiefstukken en geld.

De prijs bracht Caatje en haar gezin aanvankelijk welvaart. Volgens het onderzoek kreeg zij vier kinderen en leefde het gezin in goede omstandigheden. Die rijkdom bleek echter niet blijvend voor alle generaties daarna. Bij latere nakomelingen keren weer eenvoudigere beroepen terug, onder meer op het land.

Wat overblijft is een bijzonder stukje lokale geschiedenis. Niet alleen omdat een jonge vrouw uit Middelharnis een hoofdprijs won, maar vooral omdat haar verhaal laat zien hoe kwetsbaar bezit, bewijs en positie in de achttiende eeuw konden zijn. Caatje had het winnende nummer, haar initialen stonden op het lot en toch dreigde zij alles kwijt te raken. Alleen dankzij een teruggevonden stuk papier veranderde haar leven alsnog ingrijpend.