“Herdenken is waardevol, op 15 augustus en op alle andere dagen van het jaar”

MELISSANT - “Honger, honger, honger. Elke dag. Afranselingen. Ook elke dag. Kerst 1944 bracht geen kerstklokken, maar bommen.” Het is heden ten dage bijna niet in te denken hoe het eraan toeging in een Japans gevangenkamp. Maar in Melissant klonk het verhaal van iemand die het meegemaakt heeft: Arie Kuipers.

Door Kees van Rixoort

Het verhaal was te horen tijdens de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog op 15 augustus, precies tachtig jaar na de Japanse capitulatie. De plechtigheid vond plaats bij het beeld …nooit meer… in Melissant. Op Goeree-Overflakkee was het de tweede keer, in 2024 was de primeur. In Nederland stond, naast de nationale herdenking in Scheveningen, in vijftig gemeenten een plechtig moment op het programma.

Stil voor de vrede

Trompettist Henk Braber blies de Taptoe en na de minuut stilte twee coupletten van het Wilhelmus, die het publiek voorzichtig meezong. De jonge Mitchell Buurveld droeg een zelfgeschreven gedicht voor: ‘Stil voor de vrede’. En stil was het, al kwam er wel een bonkende auto voorbij en was er heel in de verte een vliegtuig te horen. Verder alleen het ruisen van de wind, die gelukkig enige verfrissing bracht in de flink opgewarmde middaglucht.

De stilte was er ook voor de drie mensen van Goeree-Overflakkee, die in ‘de Oost’ omkwamen tijdens de oorlogsjaren. Hun namen klonken en zullen jaarlijks klinken in Melissant, steeds als het 15 augustus is.

Bapa Kami Biasa 

Stil viel het toch al geruisloze publiek toen de luidsprekers het Indische Onze Vader lieten horen: Bapa Kami Biasa. Een gezongen teken van hoop, troost en verbondenheid, aldus het organiserende comité. En eveneens een onderdeel dat jaarlijks zal terugkeren in het herdenkingsprogramma. Net als het leggen van zonnebloemen bij …nooit meer… door de aanwezigen, onder wie enkele veteranen.

Locoburgemeester Petra ’t Hoen omschreef, voordat ze namens de gemeente Goeree-Overflakkee een bloemstuk bij het monument legde, de herdenking ook als een eerbetoon aan de persoonlijke moed en opoffering van onze militairen tijdens de oorlogsjaren.

Omgaan met verdriet

“Tachtig jaar later is het nog steeds nodig om aandacht te vragen voor het leed van honderdduizenden mensen. Hun verhalen moeten gehoord worden. Hun ervaringen erkend. Dit stukje geschiedenis van Nederland moet verteld blijven worden”, aldus ’t Hoen. (Tekst gaat verder onder de foto)

Ook enkele veteranen waren aanwezig tijdens de herdenking. (Foto: Kees van Rixoort)

“Het is het tweede jaar dat we ook op Goeree-Overflakkee, in Melissant, op 15 augustus herdenken. En dat is belangrijk. Herdenken brengt ons samen. Het maakt zichtbaar dat dit verleden óók ons raakt”, vervolgde ze. “15 augustus 1945: het einde van de oorlog, maar geen vrede. Herdenken is nodig. Het helpt ons leren van het verleden. Leren hoe we omgaan met verdriet, met verlies, met ongelijkheid. Herdenken vraagt om erkenning. Om ruimte. En om luisteren – ook naar verhalen die lang zijn verzwegen. Door stil te staan bij oorlog en onrecht, blijven we ons bewust van hoe kwetsbaar vrede is. Hoe waardevol vrijheid is. En hoe belangrijk het is om mensenrechten te beschermen. Ook dát maakt herdenken waardevol. Op 15 augustus. En op alle andere dagen van het jaar.”

Een dieper besef

Dirk Spahr van der Hoek, een van de leden van het comité 4 en 5 mei en 15 augustus in Melissant, benoemde het grote belang van educatie. Een kerntaak met als doel een dieper besef te creëren van wat er is gebeurd en voor welke dilemma’s en keuzes de oorlog je kan stellen.

Spahr van der Hoek begon zijn toespraak met ‘De vrede begint hier’. Exact de woorden waarmee zijn medecomitélid Klaas Kuipers zijn verhaal even eerder had afgesloten. Het was het verhaal over zijn vader, die bange en barre tijden meemaakte in Japanse gevangenschap, maar de oorlog overleefde en zijn ervaringen treffend wist te verwoorden in een persoonlijk kampverslag. Inclusief ten hemel schreiende details over vernederingen en andere gruwelijkheden. Inclusief de ellende, het verlies, de rouw, de afranselingen en de honger, honger, honger.

Vrede begint hier

Is zo’n verhaal niet te pijnlijk om aan te horen, vroeg Klaas Kuipers zich af. Waarom oude wonden openrijten? Is de pijn niet te groot? Het antwoord was duidelijk: “Nee! Wij moeten blijven herdenken, blijven vertellen, blijven herhalen. Moet ik de gruwelijkheden vertellen die mijn vader heeft meegemaakt? Ja! Want de vrede begint hier, hier op Goeree-Overflakkee.”