Trammelant in formatieland
AlgemeenGOEREE-OVERFLAKKEE - Wat begon met een vinnig berichtje van Lucas Hartong uit Sommelsdijk op X, is uitgelopen op een landelijke mediadiscussie over lokale cordon sanitaires tegen kandidaat-wethouders met een ultrarechtse achtergrond. Spraken wethouder Petra ’t Hoen en CDA-lijsttrekker Tim Jochems tijdens besloten onderhandelingen nu wel of geen veto uit tegen “beoogd TOG-wethouder financiën” Lucas Hartong?
Door Gideon van Aartsen
Commotie in formatieland op Goeree-Overflakkee: wie heeft er gelekt uit de geheime coalitiebesprekingen? Prijkt PVV’er Lucas Hartong (62) inderdaad als wethouderskandidaat financiën op het verlanglijstje van Trots op Goeree-Overflakkee (TOG) voor het nieuwe gemeentebestuur? En is daar nu een hoop trammelant over? Afgelopen weekend reageerden zowel TOG en het CDA (in een gezamenlijk online statement) als PRO (op social media) op opmerkelijk berichten in de (landelijke) media: Petra ’t Hoen van PvdA/Groen Links (nu Progressief Nederland, oftewel PRO) en het CDA zouden tijdens de (in)formatiebesprekingen een veto hebben uitgesproken tegen Hartong. TOG en het CDA zeggen de berichtgeving te betreuren en nemen er afstand van. En PRO nuanceert de ontstane beeldvorming enigszins op haar Facebook- en Instagrampagina’s.
Allereerst dringt zich de vraag op: is of was Hartong werkelijk wethouderskandidaat voor Trots op Goeree-Overflakkee? En zo ja, is, net als in andere gemeenten, ook hier op het eiland sprake van een cordon sanitaire tegen ultrarechtse politici? Of speelden PRO en CDA in het geval van Hartong puur op de man? Wie is Lucas Hartong eigenlijk? Eilanden-Nieuws zocht hem thuis in Sommelsdijk op. Ook spraken we met Petra ’t Hoen, Tim Jochems en TOG-lijsttrekker Thomas Kom. Maar laten we beginnen met het vinnige berichtje dat Lucas Hartong zélf op 6 mei op X postte: “Mijn eilandpartij Trots op Goeree-Overflakkee (TOG) won onlangs met een landslide de verkiezingen: 10 van de 31 zetels! PRO (2 zetels) begon met cordon tegen mij persoonlijk, nu ook CDA (5 zetels). Kiezers op mijn mooie eiland zijn dit soort a-democratisch gedrag spuugzat.”
Twee dagen later haakte De Telegraaf hierop in met een artikel over cordon sanitaires tegen (ultra)rechtse potentiële kandidaat-wethouders. In het intro: De voormalige PVV-Europarlementariër Lucas Hartong, kandidaat-wethouder voor de lokale partij Trots op Goeree-Overflakkee (TOG), kan fluiten naar zijn nieuwe baan. Gevraagd naar wat hem is overkomen antwoordt Hartong, inmiddels ook lid van TOG, in de wakkere krant: “Het CDA heeft een veto tegen mij uitgesproken. Bijzonder voor een partij die altijd toetert ‘de verbinding te zoeken’. Mijn partij is voor mij opgekomen, maar het heeft niet geholpen. Ik word geen wethouder.”
Hartong woont met zijn echtgenote Rhea in een sober rijtjeshuis in de Vogelbuurt in Sommelsdijk. In zijn woonkamer valt geen televisie te bekennen. Hij volgt het wereld- en lokale nieuws via de krant of op zijn computer. Wel staat er een grote kooi met chinchilla’s, vlak bij de eettafel. “Ze knagen echt alles aan stukken”, lacht Hartong, die vroeg in de ochtend met ons heeft afgesproken. Want vandaag, het is zaterdag, moet hij op tijd de deur uit om zijn zoon te helpen klussen. Ook aan stukken geknaagd lijkt zijn “nieuwe baan” als wethouder financiën voor TOG op Goeree-Overflakkee.
Tekst gaat verder onder de foto
Hartong: “Ik was echt ready voor die job. Ik ben nu bijna 63 en wilde heel graag, als wethouder financiën, de laatste vier jaar van mijn werkzame leven, een mooie bijdrage leveren aan ons eiland. Ik werk op dit moment nog als persoonlijk beleidsadviseur van PVV-Europarlementariër Auke Zijlstra in Brussel. Indirect adviseer ik ook Patriotten voor Europa, met 84 nationaal-populistische leden de derde grootste fractie binnen het EP. Ik sta overigens niet op de payroll bij de PVV, maar werk gewoon, als topambtenaar, bij het EP. Doordeweeks ben ik in Brussel, maar ik woon al heel lang op Goeree-Overflakkee. Ik ga bijna elke week het water op, kanoën op de Grevelingen. Heerlijk, het is hier zo’n mooi gebied. En allemaal gezonde mensen, die nog een beetje normaal denken over heel veel zaken. Ik denk dat wij hier op het eiland een unieke natuur en cultuur hebben. Als je daar wethouder van mag zijn, hartstikke mooi! Ik wilde Goeree-Overflakkee, ook voor de komende generatie, helpen bewaren zoals het nu is en een fatsoenlijk stuk werk neerzetten. In Brussel ben ik verantwoordelijk voor de begrotingscontrole, ik heb verstand van financiën. Ik weet waar ik wel en niet moet kijken in een begroting. Ik moet er ook op letten dat er niet te veel geld over de balk wordt gegooid. Wat in de EU tot mijn grote ergernis absoluut gebeurt, met bakken! Om maar niet te spreken van de verdwenen miljarden uit het coronafonds. Hier op het eiland ligt een groot deel van de begroting gelukkig vast. Dat zijn wettelijke verplichtingen: de WMO, de sociale aspecten, het onderwijs, al die dingen zijn geoormerkt. Maar daarnaast is er 20-30% ruimte om als gemeente zelf invulling aan te geven. Dus ja, dat leek mij best een uitdaging. Maar helaas…”
Wie heeft u gevraagd TOG-kandidaat-wethouder te worden?
“John Albrechts, de voorzitter van Trots op Goeree Overflakkee. Omdat hier op het eiland geen lokale PVV is, riep ik “ja” toen ik door TOG als lijstduwer werd gevraagd. Dat vond ik leuk. Maar ik zei er wel bij: “Ik ga geen campagne voeren, ik heb het veel te druk in Brussel. Jullie moeten het verder op eigen kracht doen. Toen zei John, een paar maanden voor de verkiezingen al: “Het zit er wel in dat wij een stevige overwinning gaan behalen. Dus we zoeken iemand die namens ons kandidaat-wethouder financiën zou willen zijn. Zou jij dat willen overwegen met jouw ervaringen in Brussel? We hebben iemand zoals jij nodig, met een groot netwerk in de landelijke en EU-politiek, omdat er steeds meer op dat niveau over de gemeentes wordt beslist.”
Maar vorige week maandag werd ik gebeld door TOG-fractievoorzitter Jos de Jonge: “Joh, ik heb slecht nieuws voor je, Lucas. We werken met het CDA aan een politiek en inhoudelijk mooi coalitieakkoord, maar we lopen tegen een heel vervelend feit aan. Het CDA komt nu met een veto tegen jou persoonlijk. Niet tegen ons als partij, maar tegen jou persoonlijk als wethouderskandidaat. We zijn echt door het CDA verrast, nu in zo’n late fase. We hebben enorm voor je geknokt, maar jij als kandidaat-wethouder, het gaat niet gebeuren…”
Ik antwoordde: “Ik begrijp het Jos. Je moet kiezen voor het partijbelang. En ik wil het jou of TOG niet moeilijk maken, maar ik laat het ook niet zomaar gaan. Want als politici op partijniveau niet met elkaar kunnen wandelen, vanwege te grote inhoudelijke verschillen, is dat begrijpelijk. Dan ga je niet met elkaar in zee. Maar op de man spelen vind ik nogal wat… Dan zeg je tegen een partij: Jullie komen met een kandidaat, die gewoon brandhout is.”
Want ja, waar trek je dan de grenzen? Voor mij ligt de grens bij een kandidaat die heeft opgeroepen tot geweld, een strafblad heeft, of in woord en daad blijk geeft van verschrikkelijke vreemde denkbeelden…” Dus vandaar mijn bericht op X. Dit raakt het democratisch hart van onze gemeente, je sluit echt iemand heel persoonlijk uit.”
U studeerde theologie, werkte als journalist voor de EO en bent overtuigd christen. Dus je zou denken: iemand met compassie voor de medemens, van welk ras of geloof dan ook. Een man, die altijd verbintenis zoekt. Maar politiek koos u eerst voor de LPF, vervolgens voor de PVV, welke partij u zelfs als delegatieleider in het Europarlement vertegenwoordigde. Pas toen Wilders koos voor Europese samenwerking met Front National en FPÖ haakte u af. In hoeverre hangt u het PVV-gedachtegoed nog aan? Of Wilders, die volgens veel mensen polariseert en haat zaait?
“Zaait Wilders haat? Ik weet het niet. In mijn hart ben ik PVV’er. En ik voel compassie voor elk medemens, ik zoek altijd verbintenis. Ik heb veel en goed samengewerkt met mensen van andere politieke kleur. Met Europarlementariër Bas Belder van de SGP bijvoorbeeld. Hij zag ook het gevaar van de fundamentalistische islam. In plaats van PVV’er had ik ook zomaar SGP’er kunnen worden. Maar de SGP heeft mij nooit gevraagd. Mijn keuze voor de PVV, destijds, was gebaseerd op twee pijlers. Ten eerste heeft de PVV Israël altijd onvoorwaardelijk gesteund. Pijler twee betreft onze nationale vrijheid en identiteit. Ik hecht groot belang aan de nationale soevereiniteit van Nederland. Die twee punten vond ik dus bij de PVV gecombineerd. Vrede is een groot goed. Ik ben absoluut tegen het gebruik van geweld en alle ellende in Gaza en Iran. Ik heb ook helemaal niets tegen gewone moslimmensen. Maar als Israël niets doet wordt het in no time van de kaart geveegd. Ik kom uit een familie van militairen en verzetsstrijders. Jan Somer (verzetsstrijder tijdens WOII, red.) was mijn opa. Wij weten dus maar al te goed hoe de Joden zijn vervolgd en waarom zij een veilige plek nodig hebben. En hoe wij een veilig en zelfstandig Nederland moeten koesteren. Ik ben ook niet tegen hulpverlening aan asielzoekers, mits iedereen in Europa zich aan de Dublinregels houdt: asiel moet worden verleend door het land waar de asielzoeker als eerste Europa binnenkomt. Homoseksuelen, die in hun land van daken worden gegooid, of oorlogsvluchtelingen uit het Midden-Oosten verdienen veiligheid en onderdak. Maar dat vindt de PVV ook. Dat ik twaalf jaar geleden ben afgehaakt kwam doordat de PVV in Europa wilde samenwerken met de FPÖ. Een van de FPÖ-medeoprichters en -leiders had echt sterke banden met het neonazisme. En dat is voor iemand met mijn familieachtergrond tien stappen te ver. Ik bedoel, ik sta voor mijn land, maar ik ben geen fascist. Dus toen ben ik maar teruggekeerd naar mijn oude vak, de journalistiek, columns schrijven. Totdat ik die positie bij de EU kreeg.”
U schreef in uw X-post dat PRO als eerste een veto tegen u als kandidaat-wethouder uitsprak. Het zou gaan om PvdA/GroenLinks-lijsttrekker en huidig wethouder financiën Petra ’t Hoen. Kent u beiden elkaar?
“Dat Petra ’t Hoen mij niet wilde, moest ik vernemen uit het coalitieverkenningsverslag van informateur Geerten Bogaard. Dat kreeg ik via TOG onder ogen en toen las ik met verbazing dat de PvdA, indien zij zou deelnemen aan de coalitie, niet in zee wilde met mensen met een PVV-achtergrond. Dat was een fait accompli. Wel in het algemeen gesteld, maar je leest natuurlijk tussen de regels door dat het om mij ging. Er zong al wel in de wandelgangen rond dat ik mogelijk kandidaat zou zijn voor het wethouderschap. Ik ken Petra ’t Hoen nog van een akkefietje met een voormalig PvdA-politicus in Oude-Tonge, ruim twintig jaar geleden. Hij was ook ambtenaar, hier op het gemeentehuis in Middelharnis. De man had over mij geschreven: “Die Hartong moeten ze in de fik steken en op een afvalhoop gooien!” Ik heb Petra ’t Hoen toen benaderd en gezegd: “Dit schrijft een van jullie mensen, dit kan echt niet. Jullie lossen dit intern op en komen met excuses of ik stap naar de politie en doe aangifte.” Ik moet zeggen: zij heeft het toen heel netjes opgelost en er zijn excuses aangeboden. En nu, tsja zij is natuurlijk echt links, stevig links! Toch zal ik nooit verkondigen: “PRO is een vreselijke partij!” Of: ”Zij is een verschrikkelijk mens!” Ik vind het niet fair dat ik nu wel word uitgemaakt voor een ‘radicalinski’. Daar verzet ik me tegen.”
PRO
“Never a dull moment!”, reageert Petra ’t Hoen, tongue-in-cheek, aan de telefoon vanuit haar woonplaats Oude-Tonge. “Ik moet echt diep in mijn geheugen graven hoor, nu je het over een ‘akkefietje’ hebt. Het kan best zo zijn dat iemand, in de tijd voor de herindeling, toen ik nog in Oostflakkee zat, uit onze gelederen ooit iets onheus over meneer Hartong heeft geroepen. Maar ik bewaar er geen herinnering aan. Veel meer dan dat ik nu weet dat er een Lucas Hartong bestaat, kan ik je niet melden. Ik heb zijn naam in elk geval nooit genoemd, in positieve noch negatieve zin. Ik ken hem niet. Nooit met hem samengewerkt, nooit met hem in een vergadering gezeten. En om maar meteen het bruggetje te slaan: TOG heeft ook nooit enige naam genoemd voor een potentiële kandidaat-wethouder. Tot op de dag van vandaag niet. Pas toen Lucas Hartong zelf iets in de pers ging roepen, werd mij duidelijk, dat hij kennelijk kandidaat was. Ik vraag me oprecht af of TOG hem daadwerkelijk als zodanig op een lijstje had of heeft staan. Ik wil niet suggereren dat Hartong liegt. Zijn verhaal kan best kloppen. Er zongen overigens meerdere namen rond in de wandelgangen, vooral van oud-BBB’ers omdat TOG zich aan die partij heeft gelieerd.
Tekst gaat verder onder de foto.
Petra ‘t Hoen
Wij zijn in elk geval als enige partij openlijk naar buiten gekomen, met mijn naam als kandidaat-wethouder voor het nieuwe gemeentebestuur. Volgens mij zijn andere partijen nog niet eens bezig met eventuele kandidaat-wethouders. Of zij houden bewust de kaken op elkaar. Klinkt negatiever dan ik bedoel, maar dat kan natuurlijk ook.
In de huidige formatiebesprekingen heeft PRO in elk geval geen enkel veto jegens wie of wat dan ook uitgesproken. Want wij zitten niet eens aan tafel bij de onderhandelingen tussen de coalitiemotorblokpartners TOG en CDA. Het is zelfs helemaal niet zeker of wij straks tot die coalitie toetreden. Wat wel klopt, is dat wij tijdens de informatieronde één uurtje de tijd hebben gehad om duidelijk te maken: als PRO mee gaat doen aan de coalitie, willen wij geen samenwerking met (oud)-PVV-bestuurders of vergelijkbare extremen. En wij willen dan ook vooraf gesprekken met kandidaat-wethouders. Want kwaliteit, ervaring en lokale binding zijn essentieel. Verder hebben wij gezegd: wij vinden een brede coalitie TOG-CDA-SGP het meest voor de hand liggend, waarbij TOG twee wethouders levert om stabiliteit te garanderen. GL/PvdA zou hierbij de vierde partij kunnen zijn met opnieuw Petra ’t Hoen als wethouderskandidaat. Dit is in het gepubliceerde verkenningsverslag van informateur Geerten Boogaard opgetekend. Onze zinsnede omtrent (oud-)PVV’ers ontbrandde kennelijk alle commotie rond meneer Hartong en zijn wens wethouder financiën te worden.
Niet koud saneren
Wat ik belangrijk vind, is dat wij als partij op dit eiland, niet zitten te wachten op bestuurders met een extreemrechts, antidemocratisch rechtsgedachtengoed, zoals dat van de PVV en Wilders. Misschien had ik bij onze uitsluitingsclausule rekening moeten houden met ex-PVV’ers, die hiervan afstand hebben genomen. Het zij zo. Ik kan verder alleen maar zeggen: je zit als wethouder, met financiën in je pakket, op een lastige post. Onze gemeente heeft grote behoefte aan stabiel beleid. Zeker nu er drastisch moet worden bezuinigd. De formerende partijen moeten straks kunnen rekenen op een breed draagvlak. Er zal veel worden gevraagd van een goede verstandhouding en nauwe samenwerking tussen de bestuurders onderling en de bestuurders en de gemeenteraad. Wat we niet kunnen gebruiken is iemand van buitenaf, die op eigen houtje de nodige bezuinigingen vorm gaat geven door ons even koud te saneren. Dat zou ik doodzonde vinden. Of ik straks wethouder financiën ben of iemand anders, maakt mij echt niet zoveel uit. Maar het moet wel een constructieve verbinder zijn. Dat was de insteek van onze opmerkingen.”
CDA
In het verkenningsverslag van informateur Geerten Boogaard heeft het CDA laten opnemen: ook is het van belang dat er kundige en verbindende wethouders geleverd worden. Vindt CDA-lijsttrekker Tim Jochems dat Lucas Hartong niet aan die kwalificatie voldoet? “Dat is maar de vraag,” antwoordt hij. “Wij zitten midden in een proces en zijn bezig met besloten vergaderingen. Er worden uiteraard dingen gezegd, maar we brengen niks naar buiten. Dus is het maar de vraag waar al deze commotie nu vandaan komt. Wij hebben net een statement naar buiten gebracht, waarin we vermelden dat we met de formateur hebben afgesproken dat alles wat er wordt gezegd binnenskamers blijft. Tot het moment dat de coalitie is gevormd. Als die al wordt gevormd… Maar ik houd me aan de afspraak.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Tim Jochems
Maar het klopt dus dat het CDA een veto heeft uitgesproken tegen Lucas Hartong?
“Ik ga geen info geven uit de gesprekken. Zo simpel is het.”
Maar u ontkent het dus niet?
”Al vraag je mij de meest verschrikkelijke dingen, dan nog zal ik niets bevestigen of ontkennen. Ik vind het wel netjes dat jullie mij in elk geval om commentaar hebben gevraagd.”
TOG
Ook Thomas Kom van Trots op Goeree-Overflakkee wil verder weinig prijsgeven. Hij herhaalt: “Wij hebben samen met het CDA een statement naar buiten gebracht. Daar gaan we het bij laten.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Thomas Kom
Wij hebben in elk geval ons best gedaan u ook aan het woord te laten.
“Dat weet ik, haha! Maar hier gaan wij het bij laten. Helaas voor jullie.”
VVD
Uit het verkenningsverslag blijkt ook dat VVD Goeree-Overflakkee is afgehaakt bij de eerste verkenningsgesprekken. De partij bleek opnieuw benaderd te zijn om alsnog aan tafel te komen. Na enkele gesprekken besloot de fractie niet verder deel te nemen aan het formatieproces.
Volgens de VVD heeft het eiland behoefte aan een sterk, stabiel en democratisch bestuur, gedragen door de stem van de kiezer. “Vanuit die verantwoordelijkheid hebben wij direct de handschoen opgepakt om constructief in gesprek te gaan over een mogelijke coalitie. Tijdens deze gesprekken is echter gebleken dat er zaken onbespreekbaar waren, terwijl dat juist de essentie zou moeten zijn van een formatieproces. Daarbij sluit de VVD op voorhand geen personen of partijen uit.”
De partij zegt het te betreuren dat dit volgens haar toch gebeurde. De partij geeft aan dat al in een vroeg stadium een VVD-kandidaat-wethouder werd uitgesloten, nog voordat inhoudelijk was gesproken over portefeuilles of de samenstelling van het college. “Dat achten wij geen goede basis voor een stabiele en breed gedragen samenwerking.”
Daarmee lijkt Lucas Hartong niet de enige kandidaat te zijn geweest waartegen bezwaren bestonden.
Toen de partij opnieuw aan tafel zat heeft zij één concreet inhoudelijk punt ingebracht voor verdere onderhandeling. Onder de campagneleus ‘jouw zondag, jouw keuze’ pleitte de VVD eerder al voor meer keuzevrijheid op zondag. Volgens de partij leeft die wens niet alleen onder VVD-kiezers, maar ook onder inwoners die op lokale partijen hebben gestemd en zag de partij met de recente verkiezingsuitslag hierin nadrukkelijk een reële kans om invulling aan te geven.
Om tot een compromis te komen, stelde de partij voor om alleen supermarkten de mogelijkheid te geven om op zondag open te zijn, binnen beperkte tijden van 12.00 tot 17.00 uur. Volgens de VVD werd daarmee rekening gehouden met de lokale cultuur, de zondagsrust en de kerktijden. Tijdens de gesprekken bleek echter dat iedere vorm van zondagsopenstelling onbespreekbaar was.
