Opinie: Omgevingsvisie vastgesteld, maar bestuurlijke onvolwassenheid ook

3 februari 2026, 15:30 Algemeen

GOEREE-OVERFLAKKEE - Afgelopen week stelde de gemeenteraad de Omgevingsvisie vast: het strategische document dat richting moet geven aan de ontwikkeling van Goeree-Overflakkee tot ver voorbij 2040. Het traject was lang, zorgvuldig en intensief: participatie, ambtelijke uitwerking, afstemming met partners en stap voor stap bouwen aan een verhaal over wonen, werken, landschap, landbouw en leefbaarheid. Juist daarom overheerst na afloop geen gevoel van afronding, maar van gemiste bestuurlijke volwassenheid.

Door Piet Verolme

Niet omdat de Omgevingsvisie inhoudelijk ondeugdelijk zou zijn - integendeel, de hoofdlijnen zijn herkenbaar en op veel punten goed te volgen - maar omdat de raad er uiteindelijk níet voor heeft gekozen om dit document gezamenlijk te dragen.

Een omgevingsvisie is geen wetboek en geen pakket harde garanties voor inwoners. Zij schept geen directe rechten of verboden. Wat zij wél doet, is vastleggen welke waarden richtinggevend zijn bij toekomstige keuzes. En precies daarom hoort zo’n visie boven de dagelijkse politieke strijd uit te stijgen: ze is bedoeld om rust en voorspelbaarheid te brengen, niet om de strijd telkens opnieuw te organiseren.

Dat vraagt iets van raadsleden: het vermogen om het eigen gelijk tijdelijk ondergeschikt te maken aan het collectieve belang van helderheid. In de behandeling van de Omgevingsvisie is dat onderscheid onvoldoende gemaakt. Er werd een fors aantal amendementen en moties ingediend - soms alsof het document pas “echt” werd als elke fractie er een eigen vlaggetje in kon planten.

Een deel van die voorstellen ging over onderwerpen die op visieniveau al waren afgedekt. Ze gaven bewoners geen extra zekerheid en boden geen juridische garanties. Die kúnnen op dit niveau simpelweg niet worden gegeven. Daarmee schoof het debat te vaak van “wat is de koers?” naar “wie kan zich profileren?”, met het risico dat de visie gaandeweg minder een gezamenlijk kompas werd voor de bewoners van Goeree-Overflakkee.

Weglopen is geen neutrale handeling

Het belangrijkste wat veel inwoners niet zien, maar wat bestuurlijk zwaar weegt, is dit: raadsleden hadden hun verantwoordelijkheid ook kunnen nemen via een andere route. Je kunt principieel tegen één amendement zijn en tóch vóór het geheel stemmen. Dat is geen slap compromis, maar juist volwassen bestuur.

Bij strategische documenten is dit zelfs gebruikelijk: je stemt vóór omdat het eiland gebaat is bij één duidelijk kader. Met een stemverklaring kun je vervolgens helder maken waar je het oneens mee bent, en dat debat voer je later waar het hoort: bij het omgevingsplan en concrete besluiten.

Door dat niet te doen en het gehele document af te wijzen, is bewust gekozen voor afstand nemen. Politiek toegestaan, maar bestuurlijk niet vrijblijvend. Het betekent dat de raad na jaren werk bij het moment van vaststelling geen gezamenlijke rugdekking gaf. En de rekening daarvan komt later niet bij de raad terecht, maar bij inwoners, ondernemers en initiatiefnemers die in de uitwerking weer met onzekerheid en hernieuwde discussies worden geconfronteerd.

Zondagsrust: geen vreemde eend, maar een legitieme omgevingswaarde

Opmerkelijk is dat juist de passage over zondagsrust het breekpunt werd. Het amendement - ingediend door SGP - benoemt zondagsrust als eilandelijke kwaliteit die bij nieuwe ontwikkelingen een rol mag spelen. Dat is in zichzelf niet uitzonderlijk. Het is in heel wat omgevingsvisies gebruikelijk om waarden als rust, leefkwaliteit, cultuurhistorie en sociaal ritme expliciet te maken, juist omdat ze helpen bij het afwegen van belangen wanneer druk op ruimte en voorzieningen toeneemt.

En op Goeree-Overflakkee komt daar iets bij: zondagsrust is hier geen beleidsvondst, maar een traditie die generaties lang onderdeel is geweest van het maatschappelijke ritme van het eiland. Niet als opgelegd keurslijf, maar als gedeeld gebruik dat ruimte gaf aan rust, ontmoeting en samenhang. Je hoeft die traditie niet persoonlijk te beleven om te erkennen dat zij het karakter van het eiland mede heeft gevormd.

Belangrijk: het amendement maakte er geen harde norm van en legde niemand iets op. Het benoemde zondagsrust als afwegingswaarde. Precies dát is de functie van een omgevingsvisie.

Dat partijen juist hierom afstand namen van het totale document, roept onvermijdelijk vragen op. Natuurlijk kunnen er inhoudelijke redenen zijn: men vreest te brede interpretatie of bestuurlijke frictie in de uitvoering. Maar het moment en de scherpte waarmee men het hele document liet vallen, maken het begrijpelijk dat inwoners zich afvragen of ook de komende gemeenteraadsverkiezingen een rol spelen. Een strategisch kompas zou juist niet moeten afhangen van de windrichting van de campagne.

Een signaal voor de “stille meerderheid”

Er is op het eiland een grote groep inwoners die niet elke raadsvergadering volgt, maar wel ziet wat er in de samenleving verschuift: meer drukte, meer recreatieve pieken, meer economische dynamiek, en daarmee ook meer spanning op rustmomenten die altijd vanzelfsprekend leken. In zo’n context is het niet vreemd dat het debat over zondagsrust gevoelig ligt. Niet omdat mensen terug willen naar “vroeger”, maar omdat zij het gevoel hebben dat waarden die lang hebben bijgedragen aan samenhang steeds vaker als lastig worden weggezet.

Juist daarom zou de raad hier zorgvuldig mee om moeten gaan: niet polariserend, maar ook niet wegkijkend. Een omgevingsvisie is bij uitstek de plek om zulke waarden volwassen te benoemen. Zonder dwang, maar met respect.

Transparantie over de eindstemming

De Omgevingsvisie is uiteindelijk aangenomen, maar niet breed gedragen. De fracties van CDA (niet unaniem), ChristenUnie, GOLV en SGP stemden voor de visie. D66, GAAN, GJZ, PvdA, SDP, Trots en VVD stemden tegen. Dat zegt dus iets over de bestuurlijke basis (of liever het gebrek daaraan) onder het document.

Een visie die met een krappe meerderheid wordt vastgesteld, werkt minder als bindmiddel. Dan verschuift het conflict vooruit: naar het omgevingsplan, naar vergunningverlening, naar elk concreet dossier. Precies dat had voorkomen kunnen worden als de raad het grotere belang - één gedeeld kompas - zwaarder had laten wegen dan het eigen gelijk op één onderdeel.

Tot slot

Een omgevingsvisie werkt alleen als zij rust en voorspelbaarheid biedt. Dat vraagt soms dat je over je eigen schaduw heenstapt. Goeree-Overflakkee verdient een raad die dat kan, juist op momenten dat het ertoe doet. Een visie vraagt geen unanimiteit in overtuiging, maar wel gezamenlijke verantwoordelijkheid in besluitvorming. Juist die les blijft hier hangen.

De auteur is politiek verslaggever bij Eilanden-Nieuws.