Vijf vragen over de Japanse kruiskwal
GOEREE-OVERFLAKKEE - Langzaam maar zeker gaan we richting de zomer en trekken we eropuit. Zeker bij warm weer zijn stranden een geliefde plek om op te zoeken. Natuurlijk het Noordzeestrand, maar ook het strand bij de Grevelingendam is populair. Daar is net als vorig jaar wel weer de Japanse kruiskwallen gesignaleerd, zo meldde de gemeente. Dat betekent niet dat zwemmen overal verboden is, maar wel dat recreanten extra moeten opletten. Vijf vragen en antwoorden over de Japanse kruiskwal.
1. Hoe gevaarlijk is de Japanse kruiskwal voor zwemmers?
Voor de meeste mensen veroorzaakt contact met de Japanse kruiskwal vooral lokale huidklachten: jeuk, een prikkelend of branderig gevoel en een rode huid. Bij mensen die gevoelig of overgevoelig reageren, kunnen de klachten sterker zijn. Bij veel aanrakingen kan de reactie ook heftiger uitpakken. De provincie Zeeland meldt dat zwemmen niet per definitie onmogelijk is, maar adviseert wel om goed op te letten en contact met de kwal te vermijden.
Wetenschappelijk gezien is voorzichtigheid terecht. De soort, Gonionemus vertens, staat bekend als een kleine kwal met een relatief krachtige netelreactie. In internationale meldingen worden bij ernstige reacties ook spierkrampen, druk op de borst en zwellingen in de keel genoemd. Zulke zware klachten zijn niet de standaardreactie, maar ze maken wel duidelijk waarom waarschuwingen serieus moeten worden genomen.
2. Waar loop je de meeste kans om de kruiskwal tegen te komen?
De Japanse kruiskwal houdt zich vooral op in ondiep water met veel wier, zeegras of waterplanten. De kwal is klein, ongeveer twee centimeter, en kan zich met tentakels vasthechten aan wier of zeegras. Daardoor merk je hem niet altijd direct op.
Voor het badstrand bij de Grevelingendam is de actuele melding vrij specifiek: ze zijn 28 mei gesignaleerd, al ging het volgens de provincie Zeeland toen om beduidend minder exemplaren dan vorig jaar. De kwal werd alleen gezien in de zwemplas, niet in de surfplas en niet in de overige delen van de zwemlocatie.
3. Hoe herken je de Japanse kruiskwal?
De Japanse kruiskwal is klein en daardoor makkelijk te missen. De soort heeft een doorsnede van ongeveer twee centimeter. De naam verwijst naar het kruisachtige patroon dat in het lichaam van de kwal zichtbaar is. Aan de rand zitten korte tentakels waarmee de kwal kan netelen.
Stichting ANEMOON beschrijft de kwal als klokvormig tot schotelvormig, met vlak onder de glasachtige schotel een bruin kruis. Volwassen exemplaren hebben meestal tientallen tentakels, waarmee ze zich ook tijdelijk aan wier of zeegras kunnen hechten.
4. Wat moet je doen als je bent gestoken?
Niet wrijven en niet krabben. Dat is belangrijk, omdat achtergebleven neteldeeltjes op de huid nog gif kunnen afgeven. Spoel de huid direct af met zeewater om zoveel mogelijk neteldeeltjes te verwijderen. Gebruik geen zoet water als eerste reactie, omdat dit bij kwallensteken juist ongunstig kan zijn.
Blijven de klachten aanhouden, dan adviseert GGD Zeeland een kompres met handwarm water van ongeveer 45 graden gedurende twintig minuten. Ook een jeukstillende crème van drogist of apotheek kan helpen, maar let op mogelijke overgevoeligheid voor zulke middelen. Bij hevige jeuk, zwelling of aanhoudende klachten is het verstandig de huisarts te bellen. Bij een ernstige allergische reactie moet direct 112 worden gebeld.
5. Wat kun je beter wel en niet doen als je naar het strand bij de bij Grevelingendam gaat?
Wel doen: check vóór vertrek Zwemwater.nl, let op waarschuwingsborden en kijk goed in het water voordat je erin gaat. Vooral in ondiepe gedeelten en bij de kant kunnen kwallen aanwezig zijn. Wie toch gaat zwemmen op een plek waar kruiskwallen kunnen zitten, kan met een shirt of wetsuit de kans op contact met de huid verkleinen.
Niet doen: door wier lopen of zwemmen, kleine afgesloten poeltjes opzoeken, kwallen aanraken of dode kwallen op het strand oppakken. De provincie adviseert juist plekken met enige stroming te kiezen, omdat de Japanse kruiskwal geen sterke zwemmer is en zich vooral ophoudt tussen wier en in ondiepe zones.
Tot slot
De Japanse kruiskwal is geen reden voor paniek, maar wel voor waakzaamheid. Zeker kinderen, mensen met een gevoelige huid en mensen die eerder heftig reageerden op kwallensteken doen er verstandig aan contact met wier en ondiepe poeltjes te vermijden en de actuele zwemwaterinformatie te controleren.