Oorlog, eed en menselijke maat in ‘The Oath of Sommelsdijk'
SOMMELSDIJK - Wat gebeurt er met ‘gewone’ mensen wanneer de grote geschiedenis hun huizen en levens binnendringt? Agostino Vigliarolo - geboren in het Italiaanse Calabrië - zocht naar antwoorden op deze vraag en schreef de roman ‘The Oath of Sommelsdijk´. Eilanden-Nieuws ging in gesprek met de auteur die afwisselend in Italië en op Goeree-Overflakkee verblijft. “Hier wonen de mensen van wie ik houd en Italië blijft het land van mijn wortels en herinneringen.”
Door Jolanda Driesse-Bosland
Hoe hebt u Nederland leren kennen?
“De kennismaking met Nederland verliep via mijn dochter. Zij woont met haar gezin in Sommelsdijk en daardoor kom ik regelmatig op Goeree-Overflakkee. Nederland voelt voor mij inmiddels als een tweede thuis. Tegenwoordig verdeel ik mijn tijd tussen Italië en Nederland en wijd ik mij vooral aan het schrijven. Hier op Goeree-Overflakkee wonen mensen van wie ik houd; ik hou van dorpen, grachten, fietsen, open luchten en het rustige ritme van het dagelijks leven. Italië blijft het land van mijn wortels en herinneringen.”
Hoe ontstond het idee om een boek over Sommelsdijk te schrijven?
“Het begon allemaal met de vraag wat er met gewone mensen gebeurt wanneer de grote geschiedenis hun huizen en relaties binnendringt. Die vraag ben ik gaan onderzoeken. In de loop der jaren heb ik Sommelsdijk leren kennen en waarderen. Niet alleen als regelmatige bezoeker, maar ook als een plek met een bijzondere geschiedenis en een sterke eigen identiteit. Sommelsdijk leek mij de juiste plaats om mijn onderzoeksvraag te verkennen. Ook vanwege mijn kleindochters en de jongeren die hier opgroeien. Ik hoop dat ook zij de geschiedenis van het eiland en hun woonplaats (steeds beter) leren kennen. De verhalen die monumenten vertellen, kunnen daarbij ook helpen. Zoals het monument met de vliegtuigvleugel en gedenkplaat op de begraafplaats in Sommelsdijk. Het vertelt het tragische verhaal van de acht bemanningsleden van een geallieerd vliegtuig die in 1944 om het leven kwamen nabij Sommelsdijk. Ze gaven hun leven voor onze vrijheid. Zij mogen niet worden vergeten.”
Waar in Sommelsdijk startte u het historisch onderzoek?
“Het Streekmuseum in Sommelsdijk bevindt zich op nog geen honderd meter afstand van het huis van mijn dochter. Een bezoek aan dit museum heeft mij geholpen mijn verhaal vorm te geven en was tegelijkertijd ook het begin van verdere historische documentatie. Ik spreek graag mijn waardering uit voor dit museum.
Wat mij in het dorp ook heeft geraakt is de menselijke maat en de betrokkenheid van de dorpsbewoners op elkaar. Ik realiseerde me: in een stad kun je verdwijnen, maar in een dorp heeft elke keuze gevolgen voor anderen.
Kunt u kort de verhaallijn en de hoofdpersonages beschrijven?
“De roman speelt in Sommelsdijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Centraal staat een eed - een morele belofte - tussen enkele dorpsbewoners, die uitgroeit tot een stille vorm van verzet. De hoofdpersonen zijn dorpsdokter Pieter van der Meer en mensen als Anna de Jong, Jan de Bruin, Hendrik de molenaar en juf Grietje: gewone dorpsbewoners, geen spectaculaire helden.”
Welke thema’s reikt u aan in ‘The Oath of Sommelsdijk’?
“Herinnering, angst, trouw, zwijgen, waardigheid, armoede, zorg en verantwoordelijkheid. Het boek laat ook zien hoe macht zich diffuus en onzichtbaar kan manifesteren. En wat de uitwerking hiervan is in de levens van mensen. ‘The Oath of Sommelsdijk’ is geen klassieke oorlogsroman met veldslagen. Het verhaal gaat over de innerlijke druk die oorlog uitoefent op mensen en hoe zich dit vertolkt in subtiele signalen. Zoals een deur die niet opengaat, een ingeslikte zin of een naam die niet meer wordt genoemd.”
Waarom koos u voor de periode van de Tweede Wereldoorlog?
“Deze periode maakt de morele keuzes die mensen maken heel scherp zichtbaar. Tegelijk werp ik de vraag op wat wij vandaag doen wanneer we gewaar worden dat onrecht normaal begint te lijken.”
Welk effect heeft oorlog volgens u op menselijke relaties?
“Oorlog tast vertrouwen aan. Mensen vragen zich af wie ze kunnen vertrouwen, wie zwijgt uit angst en wie zwijgt uit medeplichtigheid; zelfs liefde en vriendschap worden kwetsbaarder. Het leven gaat door, maar tegelijk krijgt alles ook een tweede betekenis. Oorlog dringt door in kleine gebaren: een afgebroken gesprek, een raam dat vroeg dichtgaat, een moeder die zachter spreekt, een kind dat stopt met vragen stellen.
Sommelsdijk is - net als andere dorpen - geen perfecte plaats, maar een gewone gemeenschap met goede, bange, zwijgende en moedige mensen. Juist daardoor is het ook een moreel centrum, waar je ziet hoe geschiedenis werkt in het geweten van mensen en de keuzes die zij maken.”
Welke boodschap wilt u meegeven?
“Dit boek is voor mij bijzonder omdat het een Nederlandse plek, een Europese herinnering en een persoonlijke vraag samenbrengt: wat moeten wij doorgeven aan de volgende generaties? De boodschap die ik mee wil geven is dat we een erfenis hebben, maar ook een opdracht. Wij hebben veel gekregen; nu moeten wij ons afvragen wat wij kunnen doen om voor onze kinderen en kleinkinderen een betere plaats achter te laten dan die wij aantroffen.”
Het boek is nu alleen in het Engels beschikbaar. Kunnen we ook een Nederlandse vertaling verwachten?
“Dat hoop ik van harte. Omdat het verhaal zich in Nederland afspeelt, zou een Nederlandse vertaling voor mij veel betekenen, mits met zorg gemaakt en met respect voor de taal en de lokale gevoeligheid.
Verder werk ik op dit moment aan nieuwe romans en essays rond thema’s als herinnering, verantwoordelijkheid, verlies, hoop en menselijke waardigheid. Op dit moment doe ik ook nog steeds onderzoek naar de gebeurtenissen rond de Watersnoodramp van 1953.”
Op welke plek schrijft u het liefst?
“Ik schrijf graag op rustige plekken, aan een eenvoudige tafel met computer en aantekeningen. Soms in Italië, soms in Nederland. De plaats verandert, maar de behoefte aan stilte en concentratie blijft hetzelfde.
Uiteindelijk nam het schrijfproces van ‘The Oath of Sommelsdijk’ ongeveer een jaar in beslag. Dat is inclusief schrijven en herschrijven.”
U bestudeerde verschillende bronnen voor historisch onderzoek. Hoe ging dat in zijn werk?
“Ik heb veel verschillende bronnen geraadpleegd, vooral online, maar wil in het bijzonder het Streekmuseum in Sommelsdijk nogmaals bedanken. Het museum was voor mij een waardevolle bron van kennis en inspiratie.
Ik nodig de lezers ook van harte uit om het Streekmuseum Goeree-Overflakkee te bezoeken. Het is een klein juweel van lokale geschiedenis en kostbaar voor het geheugen van het eiland. Musea zoals deze bewaren niet alleen voorwerpen, maar ook levens, tradities, werk en offers.”
The Oath of Sommelsdijk
Agostino Vigriarolo
394 blz, € 18,99
Verkrijgbaar via Amazon.nl
