"Geen monster, maar een soort waarmee we moeten leren leven”
GOEREE-OVERFLAKKEE - De Aziatische hoornaar is bezig aan een opmars in Nederland. Niet langer een zeldzaamheid, maar een soort die steeds vaker opduikt. Volgens de Wespenstichting ligt de uitdaging niet meer in bestrijding, maar in het omgaan met de aanwezigheid.
Door Saskia van den Berg-Hameeteman
Volgens de stichting staat één ding vast: de Aziatische hoornaar heeft zich definitief gevestigd in Nederland. “De omstandigheden zijn geschikt en dat zien we terug in de praktijk. Inmiddels wordt de soort in alle provincies aangetroffen”, zegt Sjoert Fleurke, voorzitter van de Wespenstichting. De verspreiding ging snel: gemiddeld zo’n veertig kilometer per jaar. “We verwachten dat de soort zich de komende jaren verder uitbreidt, ook in het noorden van het land.”
Van bestrijden naar beheersen
Volledig uitroeien is volgens de Wespenstichting niet realistisch. “Met de huidige middelen krijgen we de Aziatische hoornaar niet meer weg. Dat betekent dat zowel mens als natuur ermee moet leren leven.” De focus zou daarom moeten verschuiven van bestrijding naar beheersing. “Het heeft weinig zin om alle nesten koste wat kost te verwijderen. Richt je op nesten die daadwerkelijk overlast of gevaar veroorzaken.”
Die benadering sluit aan bij een bredere ontwikkeling, waarbij volgens de stichting steeds meer provincies afstand nemen van grootschalige bestrijdingsacties. “De nadruk ligt op voorlichting en gerichte ingrepen.”
Hardnekkige misverstanden
Rond de Aziatische hoornaar doen veel misverstanden de ronde, merkt Fleurke. Een van de bekendste is dat het vangen van koninginnen in het voorjaar effectief zou zijn. “Dat klinkt logisch, maar in de praktijk werkt het nauwelijks. Je moet honderden koninginnen vangen om een paar nesten te voorkomen. Voorjaarsvallen hebben hun effect nooit bewezen.” Wel onderschrijft de Wespenstichting de exponentiële groei: “Uit ieder nest ontstaan inderdaad gemiddeld vijf nieuwe nesten.”
Het beeld van de ‘agressieve monsterwesp’ is volgens Fleurke onterecht. “Dat soort termen trekken vaak aandacht, maar geven geen realistisch beeld. Net als andere wespen is de Aziatische hoornaar niet agressief, tenzij het nest wordt bedreigd.”
Wel plaatsen deskundigen een nuance: bij verstoring kan de soort feller reageren dan sommige inheemse wespen. “Dat heeft vooral te maken met de grootte van de kolonie, die bij de Aziatische hoornaar aanzienlijk groot kunnen zijn. Hoe groter de kolonie, hoe groter de kans op een defensieve reactie.”
Een belangrijk probleem is de verwarring met de Europese hoornaar, een inheemse soort die juist nuttig is. “Die wordt regelmatig onterecht gedood, omdat mensen denken dat het om de Aziatische variant gaat. De Europese hoornaar is een vredelievend insect en zelfs een van de weinige natuurlijke vijanden van de Aziatische hoornaar. Die zou je dus moeten beschermen.”
Effect op bijen en insecten
De impact op honingbijen is een van de grootste zorgen. De Wespenstichting erkent dat de Aziatische hoornaar een bedreiging kan vormen, maar plaatst kanttekeningen. “Hoewel het aantal bijenvolken kan afnemen, betekent dit niet dat de honingbij met uitsterven wordt bedreigd. Het is niet zo dat een klein groepje hoornaars in een paar uur een bijenkast uitmoordt.”
Wat wél klopt, is dat bijenvolken langdurig onder druk kunnen staan. “Als hoornaars constant bij de kast jagen, durven bijen soms niet meer uit te vliegen. Dat verzwakt het volk en kan uiteindelijk fataal zijn. Imkers kunnen maatregelen nemen om hun volken te beschermen.”
De hoornaar jaagt niet alleen op bijen, maar op allerlei insecten. Een nest vangt in een seizoen naar schatting zo’n 100.000 prooien. “De Aziatische hoornaar is een opportunistische jager en kiest de weg van de minste weerstand. Als er bijenkasten in de buurt zijn, zullen daar relatief veel prooien worden gevangen.”
De Wespenstichting beschouwt de Aziatische hoornaar als een mogelijke bedreiging voor de biodiversiteit die serieus dient te worden genomen, maar de omvang van die impact is volgens Fleurke nog onduidelijk.
“Dat aantal klinkt indrukwekkend, maar moet in perspectief worden geplaatst. Andere wespensoorten vangen soms meer, en er gaan op andere manieren – zoals verkeer of gifgebruik – veel grotere aantallen insecten verloren.”
Gevolgen voor bestuiving en fruitteelt
De gevolgen voor bestuiving zijn volgens de stichting beperkt, maar niet uitgesloten. “Fruitbomen bloeien in het voorjaar, wanneer de hoornaar nog weinig actief is. Daar verwachten we weinig effect.”
Voor gewassen die later in het jaar bloeien, zoals koolzaad, boekweit, bonen en tomaten, kan dat anders liggen. “In de zomer is de predatiedruk het hoogst. Dat kan invloed hebben op bestuiving en opbrengst, maar hoe groot dat effect is, weten we nog niet.”
Ook schade aan fruit wordt niet uitgesloten. In Zuid-Europa zijn daar al voorbeelden van. “De kans dat ook in Nederland fruit door de Aziatische hoornaars wordt beschadigd, is groot. Maar fruittelers hebben nu ook al te maken met schade door vogels en andere insecten.”
Wat te doen bij een nest?
De stichting adviseert om bij het ontdekken van een nest vooral afstand te houden. “Blijf minimaal drie meter weg, ga niet in de vliegroute staan en onderneem nooit zelf actie.”
Een melding maken kan via platforms als Waarneming.nl. Als een nest zich dicht bij een woning bevindt, is het vaak verstandig om het te laten verwijderen. “Maar alleen als zeker is dat het om een Aziatische hoornaar gaat.”
Het gebruik van vallen raadt de stichting af. “Ze lijken eenvoudig en goedkoop, maar hebben geen aantoonbaar effect. Steek energie liever in maatregelen die wel werken.”
Blijvende plek in het ecosysteem
Voor de lange termijn verwacht de Wespenstichting dat de Aziatische hoornaar een vaste plek krijgt in het Nederlandse ecosysteem. “Net als andere soorten zal ook deze onderdeel worden van een nieuw evenwicht.”
De kern van hun boodschap is helder: “De Aziatische hoornaar is geen monster dat alles verwoest, maar ook geen onschuldig insect. Het is een nieuwe speler in de natuur, waar we verstandig en realistisch mee om moeten gaan.”
