Voor u gelezen: Om de liefde - verbonden, ook als de ander je vergeet
“Zo echt / en zo eerlijk / zo standvastig / en sterk / zo mens / zo waardig / zo trouw.”
Hans Hoevenagel houdt een dagboek bij over de mantelzorg voor zijn vrouw. Wat betekent het ingrijpende proces van de ziekte van Alzheimer voor haar en hemzelf als mantelzorger?
Dit ontroerende, authentieke relaas vormt het eerlijke en onopgesmukte verhaal van een diepe worsteling nu alles anders is geworden.
Hoevenagel schrijft dat hij vaak hoorde dat bij Alzheimer het rouwen al begint voor het overlijden van de zieke. Hij merkt op dat er zeker sprake is van afscheid nemen. Er is een moment van afscheid wanneer een gezamenlijk leven in allerlei facetten moeilijk en zelfs onmogelijk wordt. Hans denkt aan de heerlijke vakanties en de vele gesprekken, samen of met anderen. Het meeleven met kinderen en kleinkinderen, samen mooie wandelingen maken en rust in huis zijn verdwenen. Door alles heen herkent hij nog steeds de liefdevolle, belangstellende en intelligente vrouw met wie hij 56 jaar samen is.
Hij merkt om zich heen dat het leed niet alleen hen treft. Hij ziet familie en vrienden die ziek en oud worden en sterven. Ook ziet hij het leed van echtscheidingen waarbij de kinderen het slachtoffer zijn. Het brengt hem bij de vraag: ‘Waarom staat God het lijden van al die mensen en kinderen toe?’ Hans heeft hier geen direct antwoord op, maar vindt steun bij de wetenschap dat Christus is opgekomen, heeft geleden en is gestorven voor hen die lijden onder onrecht en onderdrukking. En dat Hij troost biedt aan zieken en stervenden.
De dagboekfragmenten wisselt de auteur af met opgedane kennis over dementie. Het helpt hem om Emmy beter te begrijpen.
Verschillende incidenten belemmeren inmiddels een normaal levensritme en eisen een voortdurende vorm van waakzaamheid. Sleutels, post, foto’s, eten en kleding raken zoek. Emmy brengt ze naar boven en verstopt ze in haar bed.
Wat ben ik zonder jou?
Hans is bang voor valpartijen en incontinentie doet haar intrede. Hans krijgt slaapgebrek. Emmy haalt de slaap overdag in, maar Hans moet alert blijven.
Emmy houdt erg van lezen en ook in de periode van dementie kan ze in het begin urenlang lezen. Ze onderstreept belangrijke dingen met een stift en bespreekt met Hans wat ze aan het lezen is.
Wanneer de tijd volgt dat Emmy haar man niet meer herkent, is dat pijnlijk voor hem. Maar hoewel ze hem vaak niet meer herkent, vallen ze steevast hand in hand in slaap. Hij houdt zielsveel van zijn vrouw, in wie hij nog steeds veel herkent van de vroegere Emmy. Hans erkent ook dat hij, naarmate het proces van dementie voortschrijdt, soms zijn geduld verliest en er dan onaardige dingen uit zijn mond komen.
Deernis en liefde voor zijn vrouw, die zich in angst en onrust aan hem vastklampt, maken dat hij zich schuldig voelt over een opname in een verpleeghuis. Uiteindelijk zorgt hij tien jaar voor zijn vrouw thuis. Aansluitend woont ze nog vijf jaar in een verpleeghuis, waar hij haar elke dag opzoekt.
In coronatijd wordt Emmy opgenomen. “De eenzaamheid kan ik maar voor een deel ontlopen”, schrijft Hans. “Na 56 jaar samen inslapen, de laatste jaren hand in hand, mis ik haar, vooral in de nacht, verschrikkelijk.” Hans noemt het een smartelijk verlies dat ze gescheiden van elkaar moeten wonen. Het is ook Emmy duidelijk geworden dat ze niet meer in hetzelfde huis wonen. Ze heeft veel vragen: ‘Waar woon jij, heb je een reservevrouw, met wie ben jij getrouwd, ik ga met je mee naar huis, ik hoor hier niet, ik moet me steeds aanpassen aan wat zij willen, Hans, je moet me beschermen en wat ben ik zonder jou?’
Emmy overlijdt op 18 februari 2025. “We lagen naast elkaar, hand in hand, toen heel geleidelijk haar ademhaling zwakker werd en stopte.”
Dit is een boek dat iedereen zou moeten lezen die op welke manier dan ook te maken krijgt met dementie. Ontroerend, leerzaam, eerlijk en respectvol.
Om de liefde
Hans Hoevenagel
2025, uitgeverij Adveniat
192 blz., 17,99