Blijf bij ons - avondgebeden uit de kerk van alle eeuwen
De titel van het boek 'Blijf bij ons' is een verwijzing naar het Avondgebed van Maarten Luther. In zijn tijd werd een vaste structuur gebruikt om een maaltijd of de dag af te sluiten.
De vaste volgorde bestond uit Bijbellezen, stilte, vaste gebeden, zingen en een vrij gebed. In ‘Blijf bij ons’ krijgt deze eeuwenoude traditie aandacht. De auteur stelde 28 liturgieën samen. Het gebedenboek heeft een vaste structuur voor vier weken die je eenmalig of steeds opnieuw kunt volgen.
De kerk kent door de eeuwen heen een rijke traditie van getijden en gebeden uit alle eeuwen afkomstig uit de Vroege kerk, de middeleeuwen, reformatie en ook de periode daarna.
Er leven in een wereld vol prikkels en informatie. We krijgen steeds minder rust . We zijn minder afhankelijk van natuurlijke factoren als daglicht en seizoenen die ons een duidelijk ritme geven, schrijft de auteur. De ontdekking van het kunstlicht was geweldig. De keerzijde is dat het verschil tussen dag en nacht kleiner werd.
In de afgelopen jaren ontstond er een toenemende behoefte aan ritmes en rituelen, gebed in stilte en bezinning. Er is een groeiende belangstelling voor getijdengebeden, retraites in kloosters en evensongs, blijkt uit onderzoek.
In de middeleeuwen werd overigens een schaduwzijde zichtbaar van het getijdengebed. Gedreven door plichtsgevoel ging Maarten Luther de getijdengebeden als een last ervaren. Hij wilde geen gebed overslaan van de voorgaande dagen en weken en ging ze binnen een paar dagen allemaal inhalen. Dat ging ten koste van zijn gezondheid. De getijdengebeden werden tot last, ook voor andere tijdgenoten.
Reformatie en getijdengebeden
De routine en focus verslapten van lieverlee en traditie werd sleur. Toch rekende de Reformatie niet volledig af met getijdengebeden. In de Anglicaanse traditie bleven getijdengebed en morgen- en avondgebeden een belangrijk onderdeel. Ook in de Gereformeerde traditie werden de ochtend- en avondgebeden lang in ere gehouden. In Genève kwamen kerkgangers bij elkaar om in de woensdag- en zondagdiensten het hele psalmboek door te zingen.
Bijbeluitleg kreeg de laatste eeuwen een grotere plaats in de diensten en de nadruk verschoof richting huisgodsdienst. De auteur stelde 28 liturgieën volgens een vaste structuur samen. Geschikt voor de huiselijke kring, persoonlijke stille tijd of binnen groepen. Ze werkte hier een aantal jaren aan. Dat is te zien in de grote zorgvuldigheid waarmee de auteur te werk ging en haar bronnen onderzocht.
‘Blijf bij ons’ opent het avondgebed met een psalm over de avond, nacht of slaap. Daarna wordt de naam van God geprezen, en krijgen in 28 gebeden uit de kerkelijke traditie aandacht voor gezamenlijke schuldbelijdenis en belijden van zonden.
Daarna volgt een moment van stilte en persoonlijke schuldbelijdenis met eigen woorden (of zonder woorden). Er volgen woorden van vergeving uit de Bijbel en kerkelijke traditie. De dagelijkse lof aan God komt terug in het zingen van een psalm uit de kloostertraditie, vespers en completen (avond- en middaggebed). In de voorbereiding voor het Bijbellezen wordt afgestemd op het hart van God, gevolgd door het Onze Vader. Na het avondgebed volgt de vredegroet en wordt dag teruggelegd in de handen van God. Tot besluit wordt elkaar de vrede van Christus (pax christi) toegewenst. De verstilde, sober vormgegeven lay-out verdient een aparte vermelding. ‘Blijf bij ons’ is een prachtig boek voor iedereen die structuur zoekt of niet altijd de juiste woorden kan vinden. Het boek is ook geschikt om in aanloop naar Pasen te gebruiken. De auteur is theoloog en doceert dogmagiek en hermeneutiek aan de opleiding hbo Theologie.
Blijf bij ons
Anneke Kloosterman-van der Sluijs
2024,uitgeverij Groen
92 blz., € 20,00